تخطَّ إلى المحتوى
الفهرس

در طبقه 16 ذكر علاء الدين خوارزم شاه گويد: از غزنين .... از جانب سنگ سوراخ بجانب هندوستان رفت.

از ذكر اول چنين درمى يابيم كه سنگ سوراخ بايد بين غور وغزنه واقع باشد، كه در اين صورت بايد بطرف غرب يا جنوب غرب غزنه بر راه قندهار واقع باشد.

اما از سه ذكر بعدى ظاهر مييد كه سنگ سوراخ بطرف شرق غزنه بر راه هند افتاده باشد.

يك سنگ سوراخ بنام پنبتو (سورى دبره) در جنوب كوه بنه بولار (شش كروهى جنوب كلات) در علاقه سيورى مسكن قديم هوتكيان واقع است، كه شرقا وغربا سوراخ است، وازين جا راهى بطرف كوژك (گذرگاه قندهار بطرف وادى پشين وبلوچستان) وهم راهى بقندهار ميرود ومغاره معروف بنه بولان هم درين كوه واقع است، كه جوف كوه خالى گاه طبيعى دارد، ودران آبهاى ايستاده موجود است، احتمال دارد كه راه فرار سلطان سيف الدين سورى به غور همين باشد، زيرا در موسم زمستان وبرفبارى از راه نزديك ومستقيم غربى غزنه به غور نتوان رفت كه راهها بسبب كثرت برف مسدود ميگردد.

اما سنگ سوراخ كه در راه هند واقع بود، بايد حتما در ولايت پختياى سمت جنوبى باشد، كه راه هاى مشهور غزنه بهندازين ولايت ميگذشتند.

در ذكر دوم اين راه را با صراحت بطرف گرديز ودره كراهيه تعيين كرده وچنانچه در حاشيه همان صفحه گفتم، در سرزمين چمكنى مربوط ولايت گرديز، رود كراهه جاريست، ودر كوهسار چمكنى بطرف شرق راهى به كرانهاى درياى سند موجود است، كه از سنگ سوراخ ميگذرد، وآنرا بزبان پنبتو مردم آنجا (سوروى خوله) گويند كه عينا معنى آن سنگ سوراخ ودهنه سوراخ باشد.

اين مطلب را از خود مردم چمكنى مربوط گرديز تحقيق كرده ام، واحتمال قويست كه سنگ سوراخ راه هند همين جا باشد، كه سه بار در طبقات ناصرى مذكور افتاده است.

مورخ معاصر هندى هوديوالا درباره سنگ سوراخ مى نويسد:

«از مورد استعمال اين نام معلوم است كه بين غزنه وهند واقع بود.

ناصرى تاريخ ايران واسلام · الصفحة ٩١٧

النص من نسخ المكتبة الشاملة. ترقيم الصفحات كما في الأصل الرقمي، وقد لا يوافق المطبوع في بعض الكتب.

ناصرى تاريخ ايران واسلامص ٩١٧