(41) غرجه ومرغزى

طورى كه در متن كتاب آمده امير غرجه در قلعه اشيار، امير محمد مرغزى نامداشت، شرح غرج وغرجه را در تعليق 29 خوانديد، اشيار هم جمع شار خواهد بود، كه پادشاه غرجه وغرجستان را به همين نام ميخواندند، ودر شرح كلمه غرجستان مذكور افتاد، اما مرغزى منسوب باشد به مرو خراسان كه در پهلوى مروزى ودر زبان درى مرغزى بوده است [1].

و يكى از مشاهير اينجا ابو يزيد مرغزى از فضلاى طبقه عرفاست، كه با شيخ الاسلام خواجه عبد الله هروى معاصر بود، ووى ابو يزيد مرغزى را از فقهاى خراسان مى شمارد، مولوى گويد:

گرچه با هم مرغزى ورازيند ... ليك با هم در شريك بازيند [2]

سنايى نيز مرغزى را آورده:

ابلهى مرغزى بشهر هرى ... سوى بازار بر دلاشه خرى.

چون مرغز بر وزن كرگس ديهى در يك فرسنگى جنوب هرات بر سواحل شمالى هريرود تاكنون موجود است، احتمال دارد منسوب باينجا باشد، كه ابو يزيد مرغزى فقيه وعارف خراسان از آنجا بود (طبقات الصوفيه 209/ 658)

(42) خول مانى

در تعليقات گذشته ومتن كتاب خوانديد: كه قلعه سنگه يا سنجه از معروفترين قلاع غور بود، كه بقول منهاج سراج آنرا خول مانى گفتندى، واين نام هم مانند اكثر نامهاى بلاد واماكن غور كه در سابق بآن اشارت كردم پنبتو است، چه باستناد اغلب روايات موثق، زبان غوريان نخستين پنبتو بود، واين مقصد از كتاب پته خزانه كه بسال (1323 ش) در كابل طبع ونشر كردم بخوبى آشكارا ميگردد.

كلمه خول بر وزن شور بمعنى خود وكلاه آهنينى است، كه در جنگ بر سر گذارند، ومانى بنون غنه دار پشتو قصر وكاخ را گويند، پس خول مانى قصرى را گويند كه بشكل خود وكلاه آهنين باشد، وشايد اين كاخ شاهى را به همين شكل ساخته بودند، ويا قصرى بود، كه تاج شاهى را دران مى گذاشتند وآنرا خول مانى يعنى قصر تاج ميگفته اند.