(34) بركوشك

كلمه كوشك بضمه اول واو معدوله وسكون يا فتحه سوم بمعنى قصر وبناى بلند وفوقانى است [1] كه در دوره بعد از اسلام اين كلمه در پارسى زياد بوده، وقصر احنف را كه در مرو از طرف احنف بن قيس ساخته شده، عجم ها كوشك احنف مى گفتند [2] وقصورى را كه در بين جبال بلند عمران ميشد، كوشك مى ناميدند، چنانچه منهاج سراج در احوال باشندگان جبال غور گويد: «كوشكى با كوشكى جنگ داشتى» اين كلمه در بيهقى هم بنظر مىيد، مثلا در هرات از كوشك مبارك نام مى برد [3] اما بر كوشك از قصور معروف دوره سلاطين غورى بود، كه در نسخ قلمى طبقات ناصرى بدو صورت بز كوشك بزاى هوز، ودر برخى از نسخ قلمى بر كوشك به راى قرشت ضبط شده، مخصوصا در نسخه خطى كه نگارنده دارم، در چندين جاى بر كوشك نوشته شده، وهم در پته خزانه بر كوشك آمده [4] چون بركوشك معنى ندارد، بايد بر كوشك صحيح باشد- چه (بر) به فتحه اول در پنبتو بمعنى بلند وبالاست، كه همواره در مقابل (لز) كه بمعنى پست وسفلى است در اسماى اماكن وقبايل آمده، مثلا بر ارغنداب (ارغنداب عليا) بر كوشك (كوشك عليا) بر پنبتون (پنبتون عليا) وكلمه بر در پارسى سابقه هم بهمين معنى بود چنانچه در كتاب التفهيم البيرونى ديده مى شود، ودر تاريخ سيستان (ص 404) هم برزره آمده، كه بلوكى بود از درياچه زره، وزره عليا معنى مى دهد، پس بر كوشك كه در طبقات ناصرى مكررا آمده، نيز بمعنى كوشك علياست كه اين قصر بر كوهى بلند واقع بود، بنابران آنرا (بر) يعنى بلند مى گفتند، كه در رفعت وبلندى نظيرى نداشت، واز كاخهاى مشهور شهر فيروزكوه بود، اما كلمه كوشك در دوره غزنويان وغوريان در مورد قصر خيلى مستعمل بود، واز بقاياى اين نامها اكنون (كوشك نخود) در (25) ميلى غرب قندهار بر جاده هرات افتاده وعبارت از فيروز قند تاريخى است. كه ميمند تاريخى هم در نزديكى آنست.