براى تهيه نقش آن گماشت، حينى كه چهره كشايان حاذق ونقش بندان ماهر مثال قلعه خيسار را بر كاغذى منقش كرده وپيش چنگيزخان آوردند، بديده تعجب ديد، وروى به امراى سپاه كرد وگفت:

مثل اين جاى واين مكان سديد ... كس نديد است وكس نخواهد ديد [1]

قلعه تاريخى خيسار اكنون مانند سائر بلاد وقلاع مستحكم غور ويران گرديده، لى سترينج در اراضى خلافت شرقى آنرا در نقشه تاريخى خويش در شرق هرات بعد از باشان قرار ميدهد، كه بين اوبه وهرات واقع مى گردد.

اين تخمين از قرار بيان جغرافيانگاران ومورخان بصحت اقرب بنظر مىيد، وكوه خيسار هم بايد در اين جا كاين باشد.

اما آنچه برخى از نويسندگان موقعيت كوه خيسار را در سلسله جبال سمت غربى زرنى كنونى در محل جهان قلعه تخمين كرده اند [2] نزد نويسنده سطور محل تامل است، زيرا درين صورت بايد چندين منزل از هرات دور باشد، كه با قول جغرافيون ومورخان سابقه نقيض ميفتد، [3] مخفى نماند كه اكنون هم قيصار كه مصحف همان خيسار است در سلسله جبال فيروز كوه عليا واقع است.

(29) غرستان، غرجستان

غرجستان يا غرشستان يا غرستان ناحيتى بود، در شرق بادغيس كه درياى مرغاب از ان كوهسار سرچشمه مى گرفت، وعربها آنرا غرج الشار نوشته اند، كه حكمران آن كوهسار شار نام داشت، ومقدسى گويد: كه غرج بزبان خودشان به معنى كوه است، كه نام اين ناحيت را غرجستان هم مى نوشتند، ياقوت مى نويسد: كه اكثر غرشستان يا غرستان مى گفتند، وپادشاه آنجا را در اوايل فتوحات عرب ملك الغرجه مى ناميدند، واز شهرهاى آن ابشين وشرمين، سنجه وبيوار بود [4] درين كه اسم اين كوهسار تاريخى خراسان مانند بسى از اسماى بلاد واعلام از كلمه (غر)