4 - كوه ورنى: كه بقول منهاج سراج داور ووالشت وقصر كجوران در شعاب واطراف اوست، داور همين زمين داور كنونى است، والشت يا والشتان را در تعليق (27) شرح دادم، وكجوران را هم اكنون كجران گويند كه در شمال غربى زمين داور كنونى واقع ومربوط به غوراست، پس موقعيت كوه ورنى را هم بايد حوالى جنوبى غور تعيين كرد.

باحتمال اقرب به يقين بايد گفت: كه (ورنى) صورت مصحف (زرنى) موجوده است كه از طرف ناسخان كتاب تصحيف گرديده، زيرا (زرنى) اكنون در غور دهكده بزرگى است، كه بجنوب تيوره افتاده واز راه (آنها) و (دو رودى) 60 كيلومتر از تيوره فاصله دارد، زرنى روى تپه ها افتاده واز شرق وجنوب وغرب آن كوهها احاطه كرده است.

بطرف شرق آن كوه (پنج شاخ) وبطرف جنوب (كوه غكه) وبطرف غرب كوه (غچه گك) واقع است، اين نامها محلى ومخصوص باشندگان كنونى دهكده زرنى است، كه اين كوهسار با دره مژگان (مشكان تاريخى) وبالشتان وزمين داور پيوستگى دارد، وجنوبى ترين حصص غور شمرده مى شود، پس اين سلسله جباليكه (زرنى) كنونى در بين آن افتاده، وبلندترين حصص كوهسار غور شمرده مى شود، وبقاياى تعميرات باستانى نيز در اطراف آن نمايان است، عبارت از كوه (ورنى) طبقات خواهد بود، كه فقط (ز) به (و) تحريف شده است.

5 - كوه خيسار: رفعت اين كوه از گفته هاى منهاج سراج پيدا مىيد، وبقول ياقوت خيسار از بلاد سرحدى بين غزنه وهرات بود، كه بيهقى نيز در حوادث (411 ه) وقتى كه سلطان مسعود از هرات بر غور مى تازد، منزل اولين را باشان ودومين را خيسار بقلم ميدهد، ودر جاى ديگر آنرا در رديف تولك مى شمارد [1] واصطخرى هم آنرا بفاصله دو روزه راه از هرات ذكر مى كند [2] رفعت وحصانت واستحكام قلعت خيسار بين مورخان شهرتى دارد، ودر حدود (600 ه) مقر حكمدارى تاج الدين عثمان مرغنى سر سلسله آل كرت بود، وسيفى هروى گويد: كه قلعه خيسار در غايت محكمى وبلنديست ودست هيچ متصرفى بدان نرسيده، ونخواهد رسيد.

و چنگيزخان اندر وقتى كه عزم تسخير آن كرد، نقاشان مانى دست را