(19) جاى وفات سبكتگين

طورى كه در حواشى طبقه (11) بحث سبكتگين نشان داده شد، مؤلف ما گويد: كه سبكتگين بحدود بلخ در ديه (برمل مدورى، يا مادر وموى، يا مدروى، يا مدريوى، يا با رمل مادر وى) فوت شده، ونام اين ديه باختلاف ضبط نسخ خطى بصور بالا آمده، وراورتى در ترجمه خود همه را ذكر كرده است، وگويد كه در يك نسخه ترمذ هم نگاشته شده.

ابن اثير در الكامل (ج 9 ص 54) گويد: كه سبكتگين در بلخ بود، وبسبب طول مرض بغرض تبديل هوا بطرف غزنه حركت كرد، ودر راه بلخ وغزنه از جهان رفت، وميت او را بغزنه آورده، در آنجا دفن كردند ابن خلدون (ج 4 ص 363) وبستانى در دائرة المعارف خود (ج 9 ص 462) عينا قول ابن اثير را نقل ميكنند، وهيچ يكى موقع انتقال او را اشارتى نكرده اند. گرديزى (ص 45) نيز عزيمت امير سبكتگين را از بلخ بغزنين ومردن او را در راه اشاره مى كند، ولى جاى مردن را ذكر نكرده است برخى از مؤرخين متأخر مانند فرشته وكسانيكه از او اقتفا كرده اند، وفات سبكتگين را به ترمذ نوشته اند [1] چون مؤرخين ديگر مانند گرديزى وابن اثير وغيره به موقع فوت امير سبكتگين اشارتى نه كرده اند، بنابران بايد گفت كه مأخذ فرشته در تعيين جاى انتقال سبكتگين به ترمذ نيز شايد همين طبقات ناصرى باشد. زيرا محمد قاسم درد ديباجه كتاب آنرا از مآخذ خود ميداند. چون در يكى از نسخ راورتى ترمذ نوشته شده، بنابران به يقين اقرب است كه در نسخه مأخذ محمد قاسم فرشته هم شايد (ترمذ) نوشته شده بود.

يكى از مؤرخين معاصر دكتور محمد ناظم در كتابيكه بر حيات سلطان محمود نگاشته نيز (مادروموى) متن ترجمه راورتى را محل وفات سبكتگين مى نويسد [2] ولى به عقيده نگارنده قول اول به صحت نزديك نيست، زيرا كه ترمذ بين راه بلخ وغزنه واقع نبوده، وشهرى بود بر ساحل ماوراى جيحون، چنانچه حدود العالم (ص 66) گويد:

«شهريست خرم وبر لب رود جيحون نهاده ... ،،» وبقاياى شهر تاريخى