(17) حاكم الشهيد وشمس الائمه سرخسى

در طبقه (9) شرح احوال نوح بن نصر، مؤلف امام شمس الائمه ابى الفضل محمد بن الحاكم السرخسى صاحب مختصر كافى را وزير آن پادشاه مى نويسد، واين همان شخصى است، كه نام وى محمد بن محمد الحنفى ومشهور به حاكم الشهيد است وبقول حاجى خليفه در (334 ه) از جهان رفته وكتاب (كافى فى فروع الحنفيه) ازوست، [1] ولى طورى كه مؤلف طبقات نوشته، اين امام بزرگ بنام شمس الائمه سرخسى مشهور نبوده، وشهرت وى، الحاكم الشهيد است. كه حادثه شهادت او را هم مؤلف در (335 ه) مى نويسد، حاكم شهيد در كافى خويش احكام مبسوط محمد بن الحسن وجوامع او را فراهم آورد، وكتابى را نوشت، كه در نقل مذهب حنفى معتمد عليه است. ونسخه اى از اين كتاب در مخطوطات مكتبه مصر محفوظ است.

اما شمس الائمه سرخسى امام معروف ديگريست، كه شايد مؤلف ما را در نامهاى امامين خلطى دست داده باشد، اين شخص بقول حاجى خليفه شمس الائمه محمد بن احمد بن ابو سهل سرخسى است، كه بسال (483 ه) از جهان رفته، وكتاب معروفش مبسوط سرخسى است در شرح مبسوط حاكم الشهيد كه در (15) جلد در محبس اوزجند نوشته است [2] شمس الائمه از فقهاى معروف حنفيان است، كه مؤلفاتش در بين اهل علم معروف وتاكنون متداول است، ودر اكثر مسايل بدرجه اجتهاد رسيده، وامام عصر وحجت زمان است، از مؤلفات ديگر وى كه بسيار معروف است كتابى است در اصول فقه، وشرح السير الكبير [3] وشرح مختصر طحاوى در پنج جزو ومبسوط سابق الذكر كه شرح كافى حاكم الشهيد است، سرخسى از علامه روزگار شمس الائمه عبد العزيز احمد الحلوانى