رجال وشاهان وحكمداران را از روى نوشتهاى وى تحليل وانتقاد كرد.

گرديزى هم از نويسندگان عصر غزنويان است، كه زين الاخبار را در حدود (440 ه) نوشت ولى از يك حصه كتاب وى كه طبع گرديده، وبملاحظه نگارنده اين سطور رسيده، گويا مشار اليه حوادث را بدون نقد واستنتاج تاريخى در قلم ميورده است، وبنابران بپايه بيهقى نميرسد.

اسلاف مشهورتر مولانا در وطن خودش همين دو نفر مورخ اند كه هر دو بدربار غزنويان پيوستگى داشته، واز كتب شان هم حصص مهمى موجود است. يك نفر مورخ ديگرى كه از اسلاف مولانا بشمار خواهد آمد، همان صاحب قصص وتواريخ نابى ابو الحسن هيصم بن محمد است، ولى دست روزگار عنود آن كتاب را از بين برده وبما نرسيده ومعلوم نمى شود، كه بكدام زبان نوشته شده بود، مؤلف آن در تاريخ نويسى از كدام روش پيروى كرده؟

وقتى كه ما كتاب طبقات را با بيهقى طرف مقايسه وتدقيق قرار ميدهيم، چنين نتيجه بدست مىيد، كه در روش تاريخ نويسى ونقد تاريخى بپايه بيهقى نمى رسد، وامام ابو الفضل خيلى صريح اللهجه ودرست كار وراست كردار است، وبا وجودى كه بدر بار غزنه وابستگى دارد، از حقايق تاريخى واستنتاج آن چشم نمى پوشد وخامه وى از جاده صداقت وتحقيق انحراف نمى ورزد، وسياقت تاريخ نويسى وى پسنديده ومشحون به حقايق تاريخى است، براى نمونه صورت نگارش برخى از وقايع را كه خامه تواناى بيهقى كرده است، در ذيل مىورم، تا برين مدعا دليلى باشد، وسخنى بى برهان نرفته باشد.

بعد از آنكه سلطان محمود بسال (421 ه) در گذشت، ولشكر با حاجب بزرگ على قريب به تكيناباد شد، ودر آنجا سلطان محمد پسر سلطان محمود مأخوذ شد، ودر قلعت كوهتيز محبوس گشت. وعلى با لشكر بسوى هرات روى آورد، درين وقت بيهقى پيشگوئى هاى على حاجب را صراحتا مى نويسد كه گفت:

«همه راستى وخوبى دارم در دل، وهرگز از من خيانتى وكژى نيامده است وبحقيقت بدان كه سلطان مسعود كه چشم بر من افكند پيش شما مرا نه بيند، اين نامهاى نيكو ومخاطبها بافراط وبخط خويش فصل نوشتن وبرادرم را حاجبى دادن همه فريب است،