رواياتى است، كه مولانا از اشخاص ثقه وثابت القول شنيده ويا مشاهدات خود او است.

وقايع سلطنت غوريان وخروج كفار مغل وچنگيزيان. وغزوات غور وتولك وغيره، وبعد از ان حوادث هندوستان واحوال ملوك وامراى آنجا تماما در قسمت مشاهدات مولانا داخل است، وبرخى هم ازين حوادث سماع هاى اوست كه در هر مورد راوى را نيز ذكر مى كند، خوانندگان محترم كتاب مى توانند، مشاهدات مولانا را در طبقات صفاريان وغوريان وملوك سيستان وغزنويان واحوال سلطان التتمش وديگر ملوك معزيه وامراى شمسيه، ودر طبقه (23) مفصلا بخوانند، اينها وقايعى است، كه مولانا ديدار كرد، وبه نوشتن آن مبادرت ورزيد.

برخى از سماعهاى وى نيز در كتاب موجود است، وخود مولانا از اشخاصى شنيده، كه بر قول آنها اعتمادى توان كرد، ودرين مورد در ديباجه كتاب گويد:

هر چه كردم سماع بنوشتم ... اصل نقل وسماع گوش بود

در آخر كتاب نيز از نقل وسماع خويش چنين حكايت كند:

«اين قدر كه در وسع ودائره سماع ونقل اين داعى بود در قلم آورد ... [1]» چون مولانا در دربار دهلى مناصب بزرگى را دارا بود، وهم بدربار راهى داشت، وبا ملوك وامراء مصاحبت مى ورزيد، بنابران اغلب اشخاص ثقه كه از خراسان وما وراء النهر وغيره بهند افتاده اند مولانا از انها ديدارى كرد، وروايتى را نقل نموده است، كه از ان جمله است سماع وروايت از معلم خويش امام على غزنوى [2] وخواجه مقبول القول رشيد الدين حكيم بلخى [3] وسيد اشرف الدين پسر سيد جلال الدين صوفى سمرقندى كه در سال (657 ه) به تجارت به حضرت دهلى آمده بود [4] وسماع از بندگان يوزبك طغرل خان كه تقرير ايشان اعتماد را شايد [5] وسيد اجل بهاء الدين رازى [6] وخواجه احمد وخشى كه شخصى صادق القول بود [7] وپسر ملك ركن الدين