بر كوه بزرگتر از مرو رود، وآنرا آبها وبوستانهاست، وزرهاى بسيار، وبناهاى ايشان از گل. سان شهريست خوردتر از ان، وآنرا نيز آبها وبوستانها، وبيشتر ميوهاى ايشان جوز، ويهوديه از ان بزرگتر وبا آب وباغهاى فراوان. وگند روم شهر با ميوه وزراعت وآبهاى بسيار، واين موضع همه بر كوه است، وشبورقان را آب روان است. اما باغها اندك واز سان بزرگتر است ومانند يهوديه باشد در بزرگى، وارتفاعات آن بيشتر غله وحبوب باشد، واستلخ شهرى خورد است در بيابانى است وجاى نشست بزرگان آل فريغون است، واز ان ناحيت پوستين هاى پيراسته ونيكو بهمه خراسان وديگر نواحى مى برند» [1] جوزجانان در سال (33 ه) بدست احنف بن قيس فتح گرديد، وبعد از ان همواره محط رحال، ومهبط رجال وبزرگان بود، ويحيى بن زيد بن على بن الحسين بن على (رض) در اين جا بقتل رسيد، واز ناموران علمى اين ناحيت ابراهيم بن يعقوب ابو اسحاق السعدى الجوزجانى است، كه در تاريخ دمشق ذكر وى ميرود. ومدتى در آنجا سكونت كرد، وبقول دارقطنى در مكه وبصره ورمله نيز زيست، واز ثقات حفاظ بود، ودر مستهل ذى القعده (259 ه) از جهان رفت، ديگر ابو احمد بن موسى الجوزجانى است، كه دانشمند مستقيم الحديث بود، واز سويد بن عبد العزيز روايت كرد. وهمشهريان احمد نيز از وى روايت كنند [2] اما دودمان معروف فريغونيان كه در جوزجان حكمدارى داشتند، در حدود (300 ه) برين ناحيت تسلط داشته اند وپديد مىيد، كه شهرياران اين دودمان از مردم بومى اين ناحيت بودند، وتاريخ نگاران آن عصرها اين خانواده را نيك ستوده اند، بار تولد مى نويسد، كه در عهد حكمدارى اين طايفه، حدود جوزجان تا مضافات غور وبست وبكنار هلمند ميرسيد [3].

ابو نصر محمد بن عبد الجبار العتبى كه تاريخ يمينى را در حدود (415) نوشت، آل فريغون را از طرف سلطان محمود حكمداران جوزجانان ميداند، وآنها را در علو همت چون فلك، ودر غزارت وسماحت چون جيحون مى نويسد [4] وابو الفتح بستى شاعر معروف عهد