را از گوزگانان مى شمرد وگويد: اين همه شهرها را كه ياد كرديم، از ان پادشائى ملك گوزگانان است، واين ناحيت را روستاها وناحيت هاى بزرگ بسيار است، ولكن شهرهاى با منبر اين است كه ما ياد كرديم [1] خلاصه:- جوزجانان يا گوزگانان ناحيتى بود در مغرب ربع بلخ كه راه مرو الرود از ان ميگذشت، وخيلى معمور بود [2] وبا حدوديكه مؤلف حدود العالم تعيين كرده، گويا شمالا به آمويه مى پيوست وجنوبا تا مجارى هيرمند ميرسيد، شرق باميان وحدود غربى غزنه ثغور آن بود.

غربا هرات ومجارى آب مرو ومرغاب بدان پيوسته بود.

خاورشناس معروف بار تولد گويد:- كه مقدسى در قرن دهم مسيحى (375 ه) جوزجانان را ناحيتى على حده نمى داند وجزو ولايت بلخ مى شمارد- در قرن نهم اليعقوبى (278 ه) فقط ناحيه معمور رود شبرغان (شبورقان) وولايت كوهستان گرزوان را كه در قسمت علياى رود ميمنه واقع است گوزگان مينامد، مقر حكمرانى امراى عرب كه انبار بود شايد در محل كنونى شهر سر پل واقع بود، پايتخت قديم گوزگانان شهر شبورقان بود واين قول را روايت طبرى تائيد ميكند. در ان وقت هم مثل امروز بين شبورقان وشيرين تگاب صحرائى واقع بود كه عربها القاع مى گفتند (در طبقات دشت كعب آمده) قرارى كه ابن خرداذبه گويد، اين ناحيت جزو گوزگان محسوب بود- شايد فارياب شهر كنونى دولت آباد ويا قدرى جنوبى تر در جاى خير آباد حاليه واقع بود بقول يعقوبى امير فارياب در يهوديه اقامت ميكرد، ميمنه حاليه را جوزجانى بشكل ميمند مى نويسد ودر گوزگانان داخل بود، شهريار گوزگان در قديم صاحب لقب گوزگان خداة بود، در قرن دهم سلسله آل فريغون در گوزگان سلطنت مى كردند، اين سلسله را سلطان محمود از بين برداشت [3] جغرافياى اشكال العالم مى نويسد: «كه جوزجانان نام ناحيت است، وشهرهاى آن يهوديه وشبرغان وستلخ، وكنده روم، وانبار وسان وبزرگتر آن انبار است، ومقام امير آنجا باشد. وآن شهريست