آخره: ... سورة الناس، قوله: عطف بيان له فالرب قد لا يكون ملكا، والملك قد لا يكون إلهاً، يعني هما عطف بيان ... فمراتب الربوبية إشارة إلى المرتبة الأولى حيث إنها تحتاج إلى مربي يربيها بتلك المعارف البديهية، ثم مراتب الملائكة إشارة إلى المرتبة الثانية حيث يحصل لها ملكة الانتقال من العلوم الأولية إلى استعلام المجهولات، ثم مراتب الإلهية إشارة إلى المرتبة الثالثة، وهي عند خروج تلك العلوم من القوة إلى الفعل حيث بها الكلام التام للنفس الإنسانية، وأما الخناس الذي من عادته أن يخنس ويؤخر عقبها، يذكر تنبيهاً على الاحتراز عند غاية الأمر، فكأنه تعالى أرشد بحسب كلِّ مرتبةٍ مراتبَ الإنسانية بما يليق بتلك المرتبة، والله سبحانه وتعالى أعلم بالصواب وَإلَيْهِ الْمَرْجِعُ وَالْمَآب، ولا حول ولا قوة إلا بالله العلي العظيم.
ملاحظات: الوضع العام: خطّ النَّسْخ، والغلاف جلد عثماني، وقف الصدر الأعظم محمد راغب پاشا. رقم السي دي: 46841.
[180] الرَّقْم الْحَمِيْدِيّ: 145.
عنوان المخطوط: حاشية ابن كمال پاشا على تفسير الْبَيْضَاوِي? (1).
المؤلف: أحمد?بن سُلَيْمَان?بن كمال پاشا، الرومي، الحنفي، إمام الثقلين، شيخ الإِسْلام، شمس الدين ت 940 هـ/ 1534 م? (2).
(1) HA??YE ALU’l- KADI BEYDAV?.
توجد منه مخطوطة في مكتبة السليمانية تحت الرقم: 153، وفي مكتبة بشير آغا أيوب مكرر: 26، ورستم پاشا: 65، وجامعة إستانبول: 458، 2019/ 2، وولي الدين أفندي: 295، ويحيى أفندي: 23، 24.
انظر جامع الشروح والحواشي للحبشي: 1/ 361، والفهرس الشامل: 1/ 564.
(2) KEMALPA?AZADE ?EMSEDD?N AHMED b. S ـ LEYMAN.
ابن كمال پاشا (940 هـ) المفتي العالم، علامة بالحديث ورجاله، وعلوم عصره، وقلما يوجد فن من الفنون وليس لابن كمال پاشا مصنف فيه، وهو عثماني، مستعرب فاق العرب بالعربية في زمانه، شاعر بالفارسية والتركية العثمانية. من تصانيفه: إِيْضاح الإصلاح في فقه الحنفية، وتغيير التنقيح في أصول الفقه، وطبقات الفقهاء، ومجموعة رسائل في العديد من فنون العلم. الشقائق النعمانية، ص: 377 ـ 379، والكواكب السائرة 2/ 107، الأعلام 1/ 133، ومعجم المؤلفين الطبعة القديمة: 1/ 238، 13/ 359.، وطبعة المجلدات الأربعة: 1/ 148. والموسوعة الإسلامية التركية.
KEMALPA?AZADE: (ِ. 940/ 1534) Osmanl? ?eyhülislâm? ve tarihçisi. As?l ad? ?emseddin Ahmed"dir. ?ehzade Bayezid’e (II. Bayezid) lalal?k yapan büyükbabas? Kemal Pa?a’ya nisbetle Kemalpa?azâde, Kemalpa?ao?lu veya ?bn Kemal diye an?l?r. 3 Zilkade 873’te (15 May?s 1469) dünyaya geldi. Kur’ân- ? Kerîm’i ezberledikten sonra Amasya ulemâs?ndan Arap dili ve edebiyat?, mant?k ve Farsça ??renimi g?ren ?emseddin Ahmed ?nce askerî s?n?fa girdi ve alt? b?lük sipahisi olarak II. Bayezid’in seferlerine kat?ld?. Yavuz Sultan Selim zaman?nda Osmanl? kamuoyunu Safevîler’e kar?? haz?rlamak amac?yla yazd??? risalede ?ah ?smail’i ve akidesini ele?tirerek ?iîler’le yap?lacak sava??n cihad say?laca??n? belirtmesiyle ??hreti artan Kemalpa?azâde 921’de (1515) Edirne kad?l???na, 14 ?aban 922’de (12 Eylül 1516) Anadolu kazaskerli?ine getirildi. Bu g?revde iken kat?ld??? M?s?r seferinde padi?ahtan büyük itibar g?rdü ve beylerbeyi olarak tayin edilen Hay?r Bey’e yard?mc? s?fat?yla M?s?r’?n tahririnde g?rev ald?. Bu sefer d?nü?ünde at?n?n aya??ndan s?çrayan çamurun padi?ah?n kaftan?n? kirletmesi üzerine Yavuz Sultan Selim’in, "ulemâ aya??ndan s?çrayan çamurlar?n medâr- ? zînet ve bâis- i mefharet" olaca??n? s?yleyerek kaftan?n?n ?lümünden sonra sandukas? üzerine ?rtülmesi vasiyetinde bulundu?u rivayet edilir. Bu arada 21 Rebîülewel 923’te (13 Nisan 1517) azledildiyse de S Rebîülâhir 923"te (28 Nisan 1517) tekrar vazifesine iade edildi (Feridun Bey, 1, 454, 489). 924’te (1518) Karaman’?n tahririyle g?revlendirilen ?emseddin Ahmed ertesi y?l kazaskerlikten al?nd? ve 926 (1520) y?l? ba?lar?nda 100 akçe yevmiye ile ?nce Edirne Dârülhadisi’ne, 928’de de (1522) buradaki Sultan Bayezid Medresesi’ne müderris tayin edildi. 930’da (1524) ?stanbul’a gelerek Fâtih Medreses?’nde g?revini sür-dürdü. Nihayet Zenbilli Ali Efendi’nin yerine ?aban 932’de (May?s 1526) ?eyhülislâml??a getirildi. Bu makamda iken 2 ?evval 940 (16 Nisan 1534) tarihinde vefat etti ve Edirnekap? d???ndaki Mahmud Celebi Zaviyesi hazîresine defnedildi. 1971’de Haliç çevre yollar?n?n yap?m? s?ras?nda parseller tamamen ortadan kald?r?l?rken Kemalpa?azâde’nin türbesi ba?ka yere nakledilmi?tir. ?lümü için tarih olarak düsürülen, "?rtehale’l- ulûmu bi’l- Kemâl’ ibaresi onun ilmî ki?ili?inin bir ifadesidir. M. A. Yekta Saraç, ?eyhülislam Kemal Pa?azade: Hayat?, ?ahsiyeti, Eserleri oe Baz? ?iirleri, ?stanbul 1995; Mehmed Arif, "Sultan Selim Han- ? Evvel ile ?bn Kemâl’in Bir Musahabesi", TOEM, ?V/22 (1913! <s. 1411 vd. ; V. L. Menage. "An Autûgraph of Kemalpashazade’s Tevarikh- ? آ li Othman, Book VII", BSOAS, XXIII (1960). s. 250 - 264; a. mlf .. "Kemâl Pa?hazâde", El 2 (?ng. \. IV, 879 - 881; Ats?z, "Kemaipa?a o?lu’nun Eserleri", ?M, VI (1966). s. 71 - 112; VII (J 972) , s. 83 - 135;Re?at ?ng?ren, "?eriat?n Kesti?i Parmak: Kanunî Sultan Süleyman Devrinde ?dam Edilen Tarikat ?eyhleri», ?LAM Ara?t?rma Dergisi, 1/1, ?stanbul 1996, s. 123 - 131; ?smet Parmaks?zo?lu, "Kemâl Pa?azâde", ?A, VI, 561 - 566. ?erafettin Tajran".