« ... تا طبقى امروت آوردند، امرودهاى نيك بزرگ ... ملك شاه مهتر رشيد را پرسيد كه در غزنين امرود بدين بزرگى باشد؟

او جواب داد: كه در ولايت غزنين چهار ناحيت است، كه آنرا انوع (؟) وخمار ولمغان وشاه بهار خوانند .... [1]» ازين چهار ناحيت لمغان اكنون هم مشهور است، واملاى «انوع» شايد تصحيف شده باشد، وشاه بهار را هم از قول استاد بيهقى مورخ دوره غزنوى ومعجم البلدان مى شناسيم، واكنون شيبار گويند نزديك غزنه، ولى خمار همان جائى است، كه منهاج سراج، وعلى بيهقى (ابن فندق) ذكر آنرا آورده اند، وابو الخير خمار طبيب معروف عصر سلطان محمود به آن ناحيت منسوب است.

بعد از ملاحظه اين اسناد تاريخى بايد فكر كرد، كه خمار كجا بود؟

طورى كه در بالا گفتيم، به قرار گفته منهاج سراج جوزجانى بايد طرف كابل وياد در نواح شمالى كابل وشمال شرقى غزنه باشد، چه اگر بخواهيم از غزنى به طخارستان رويم بايد ازين نقاط بگذريم.

در حدود غرب شمال غزنه، وطرف شمال غرب كابل در راه هائى كه از باميان به غزنه روند، جائى به نام (كهنه خمار) در درهاى ميدان غربى كابل واقع است، وشايد دره خمار تاريخى همين خمار باشد، ودرين صورت بايد جمله قشون سلجوقى بر غزنه از راه هاى باميان به سمت غزنه صورت گرفته باشد. وهمچنان ريشه اين نام را در (پل خمرى) موجوده مى توان يافت، كه نزديك بغلان تخارستان افتاده، وشهر صنعتى دوره حاضر است.

(22) برغند

ضبط نام اين قلعه در اصل ومط (بزغند) است، بزاى هوز، ولى در اكثر نسخ راورتى برغند بوده براء مهمله قرشت. گرديزى گويد:

كه محمد فرزند سلطان محمود در قلعه (برغند) محبوس بود، چون سلطان مسعود روى به هندوستان نهاد، او را از ان قلعه بياوردند [2] مستر راورتى از روى نسخ خطى طبقات آنرا (برغند) ضبط كرده.