مستند بنظر نيامد ونمى دانم كه نويسنده موصوف بكدام سند نوشته است؟
مولد وى:
مولانا در طبقات هيچ گونه اشارتى به مولد خود ندارد، وبرخى از تذكره نويسان مانند هفت اقليم، وصبح گلشن، ومجمع النفائس، وگل رعنا، وگلزار ابراهيم، ونشتر عشق وغيره بين مولانا منهاج وسراج منهاج كه پدرش باشد اشتباه كرده اند، وبنابران برخى مولد مولانا را (لاهور) پنداشته، ووى را (لاهورى) نوشته اند تذكره نشتر عشق صراحتا مى نويسد: «سراج الدين منهاج (مصنف طبقات) موطن جدوى سمرقند بود، تولدش در لاهور واقع شد ... » [1] على قلى واله داغستانى در سال (1162 ه) مى نويسد: «سراج الدين منهاج مؤلف تاريخ طبقات ناصرى است، كه باسم نصر الدين ملك الهند تمام كرده، مولدش لاهور واصلش از سمرقند است ... » [2] اين خطا را اغلب ارباب تذكره ونويسندگان تاريخ تكرار كرده اند كه من بطور نمونه قول دو نفر را در بالا اقتباس نمودم، واين اشتباه ناشى از التباس اسمين فرزند وپدر است، چون پدر مؤلف در لاهور سكنى داشت، وهم شايد در لاهور تولد يافته بود، از اين رو مورخين مؤلف طبقات را هم متولد در لاهور دانسته اند، ولى اين قول معقول وصحيح بنظر نمىيد، چه طورى كه پيشتر مذكور افتاد، مادر مؤلف در سن سه سالگى وى اندر فيروز كوه، در حرم ماه ملك ملكه غور بود، وتمام اخوال واقارب مادريش هم در آنجا بودند، بنابران بايد مؤلف در فيروز كوه ودر حرم سلطنتى آنجا متولد گرديده باشد، راورتى وكسانيكه شرح حال مؤلف را از اقوال وگفتار خودش برآورده اند، مى نويسند: كه تولد مولانا در لاهور صحتى ندارد، زيرا خودش گويد، كه كرت اول در سال (624 ه) بهند آمد، واگر در لاهور متولد ميگشت، البته درين بار آمدن خود را كرت اول نمى شمرد [3] بايد بنظر تحقيق نگريست، كه پسر از ابوين بدنيا مىيد، وبراى دريافتن مولد ومسقط الرأس كسى هم تحقيق مسكن ابوين بويژه مادر مهم تر است. در اين جا هم بايد ديد، كه در حدود (589 ه) كه
[1] نشتر عشق نسخه خطى دانشگاه پنجاب ج ا ص 3
[2] رياض الشعراء نسخه خطى كابل ص 371،
[3] شرح حال مؤلف در آغاز ترجمه راورتى.